De huidige 8 knelpunten van de E313

2 aangekondigde maatregelen moeten op een intelligente manier toegepast worden om extra files en ergernis te voorkomen

Mobiliteitsclub VAB maakte een grondige analyse van de problemen van de E313. In totaal onderscheidt VAB 8 knelpunten die verantwoordelijk zijn voor de files en de ongevallen. Daarnaast vraagt VAB een intelligente toepassing van 2 aangekondigde maatregelen voor 2008.

De huidige 8 knelpunten:

1. capaciteit Ranst
2. capaciteit Wommelgem
3. capaciteit Antwerpse ring
4. stijging vrachtwagens
5. zeer vele op- en afritten
6. korte afritten
7. onverwachte files
8. opstopping aan afritten

De 2 aandachtspunten:

1. snelheidsbeperking tot 90 km/u
2. algemeen inhaalverbod van vrachtwagens

Speciaal hiervoor deed VAB een studie naar het ontstaan van files en ongevallen ter hoogte van de op- en afritten. VAB adviseert daarbij om twee maatregelen, gepland in 2008, op een intelligente en dynamische manier toe te passen. Bij een statische invoering zouden beide maatregelen zelfs extra files en een verhoogd risico op ongevallen kunnen veroorzaken:

1. Een algemeen inhaalverbod voor vrachtwagens > 3,5 ton op alle snelwegen met twee rijstroken (vanaf 1 januari 2008). Momenteel geldt dit enkel tijdens de spits op de E313.
2. Een snelheidsbeperking tot 90 km/u specifiek voor de E313 (voorjaar 2008).

AANPAK PROBLEMEN OP DE E313

VAB beklemtoont dat onze aandacht moet gaan naar het oplossen van de huidige knelpunten en we absoluut moeten vermijden dat er bijkomende knelpunten ontstaan.
Voor VAB is alvast prioritair:

• De verhoging van de capaciteit van de belangrijkste bottleneck, de Antwerpse Ring. Extra rijstroken en scheiding van het doorgaand en lokaal verkeer vormen de oplossing (de bottlenecks Ranst en Wommelgem moeten in een tweede fase aangepakt worden). Niet alleen de E313 en E34 zullen hier voordeel bij hebben, maar ook de E17 en E19.
• De verhoging van de veiligheid op de E313 zelf. Vooral de veiligheid rond de op- en afritten is prioritair. Dit vereist een maatregelenmix die zeker de herinrichting van de (te) korte op- en afritten en een handhaving van de tussenafstanden moet omvatten. Momenteel gebeuren hier geen controles op tussenafstand bij vrachtwagens.

AANPAK PROBLEMEN AUTOSNELWEGNET

Overigens vestigt VAB er de aandacht op dat gelijkaardige problemen zich (zullen) voordoen op alle snelwegen met een hoog aandeel vrachtwagens (vanaf 25 tot 35% van het aantal getelde voertuigen). De overheid moet er zich daarom bewust van zijn dat de uitbouw van Vlaanderen tot logistiek centrum niet met het huidig snelwegennet zal kunnen. Er zijn nu al capaciteits- en veiligheidsproblemen op de E17, E19 (Noord-Antwerpen), E313 en de Antwerpse Ring. De overheid zal extra middelen moeten voorzien om op deze trajecten de knelpunten weg te werken. VAB vraagt de overheid daarom met aandrang naar een plan van aanpak en een prioriteitenlijst. De nodige budgetten moeten daarvoor voorzien worden.

DE 2 AANDACHTSPUNTEN

Observatie

VAB observeerde de E313 buiten de spits en bij zonnig en droog weer over een strook van 1,5 km voor de afrit Herentals-Industrie. De observatie bracht volgende aspecten in kaart:

• de tussenafstand van vrachtwagens
• het aantal inhaalmaneuvers van vrachtwagens
• de aanwezigheid van personenwagen op de rechterrijstrook
• het uitvoeggedrag van automobilisten

De analyse van het rijgedrag van 977 vrachtwagens geeft de volgende resultaten:

• 31% van de vrachtwagens houdt een minimale tussenafstand van 150 meter aan. Bij tussenafstanden korter dan 150 meter vermijden automobilisten veelal de rechterrijstrook
• 8% van de vrachtwagens is bezig met een inhaalmaneuver
• 61% van de vrachtwagens rijdt in groep (d.w.z. twee of meer vrachtwagens kort op elkaar)

Van de vrachtwagens die in groep rijden, houdt 44% zich niet aan de wettelijke tussenafstand van minstens 50 meter:

• 18% rijdt op minder dan 25 meter t.o.v. de voorligger: personenwagens die bij deze tussenafstand in één beweging van de linkerrijstrook de afrit willen nemen, kunnen dit niet zonder een ernstig risico op aanrijding
• 26% houdt een tussenafstand van 25 tot 49 meter aan: personenwagens die in één beweging van de linkerrijstrook de afrit nemen, doen bij deze tussenafstanden het verkeer vertragen. Wanneer het uitvoegmaneuver bruusk geschiedt, kan hierdoor zelfs een harmonicafile ontstaan. Op zulke momenten zie je de remlichten van alle voertuigen op de beide rijstroken oplichten.
• 56% volgt op een afstand van 50 meter en meer: hier zal het in- en uitvoegen met aangepaste snelheid geen problemen veroorzaken.

VAB stelde vast dat automobilisten hun uitvoegmaneuver vrij laat beginnen. Op 600 meter voor de afrit zijn nog maar weinig automobilisten gestart met het uitvoegen naar de rechterrijstrook, terwijl het toch bij de (zeer) korte afritten zoals op de E313 aangewezen is dit tijdig te doen om veilig te kunnen uitvoegen. Gebeurt dit uitvoegen niet tijdig dan is het gevaar dat je een vrachtwagenchauffeur de pas afsnijdt immers bijzonder groot. Zo’n uitvoegmaneuver leidt dikwijls tot een noodstop, met risico voor een kop-staartaanrijding (wegens de korte tussenafstanden) of het ontstaan van een harmonicafile.

VAB vraagt een intelligente toepassing van de 2 aangekondigde maatregelen

1. 90 km/u: maatregel van minister Crevits
Theoretisch kan de 90 km/u als onderdeel van het dynamisch snelheidsbeleid, beter gekend als het blokrijden, een verbetering betekenen op het vlak van veiligheid en doorstroming. In de praktijk zijn er de gekende positieve resultaten op de E40 in de zomervakantie. Maar daar heeft bijna iedereen dezelfde eindbestemming (kust), waardoor er weinig uitvoegend verkeer is. Het aandeel vrachtwagens is eerder gering.

De situatie op de E313 is echter totaal anders:

• zeer veel in- en uitvoegend verkeer
• zeer veel vrachtwagens
• veel vrachtwagens die in groep rijden met vaak korte tussenafstanden (het aantal zal nog stijgen bij een algemeen inhaalverbod)

Gebaseerd op de observatiestudie vraagt VAB een intelligente toepassing van de snelheidsbeperking om te voorkomen dat een gevoel van subjectieve onveiligheid ontstaat bij de automobilisten. Naar aanleiding van de 90 km/u bij smog waren er vele klachten over subjectieve onveiligheid. Vooral het bumperkleven van vrachtwagens leidde tot veel irritatie.

VAB stelt daarom voor:

• de snelheidsbeperking enkel te gebruiken bij filewaarschuwing of bij druk verkeer waar 90 km/u een ideale richtsnelheid is om een vlotte doorstroming te garanderen
• controles op afstand te houden, zodat het gevaarlijke en irriterende bumperkleven bij vrachtwagens en auto’s ontmoedigd wordt.

2. Inhaalverbod vrachtwagens: maatregel van minister Landuyt
Vanaf 1 januari 2008 mogen vrachtwagens van > 3,5 ton niet meer inhalen op autosnelwegen met twee rijstroken. 
Uit de observatiestudie van VAB blijkt dat er, ondanks de snelheidsbegrenzers, snelheidsverschillen bestaan tussen vrachtwagens:

• 8% van de vrachtwagens rijdt sneller dan de voorligger en haalt daarom in (vaststelling bij een trajectmeting over een lengte van 200 meter)
• het aantal inhalende vrachtwagens kan zelfs oplopen tot 11% (vaststelling bij een trajectmeting over een lengte van 1 km)

VAB verwacht dat een statisch inhaalverbod op de E313 op sommige momenten en lokaties een averechts effect zal hebben. De cruciale vraag is wat truckers zullen doen wanneer op één rijstrook onvoldoende ruimte is voor de verwerking van alle vrachtwagens. VAB verwacht dat truckers op zulke momenten nog meer in groep en met kortere tussenafstanden zullen rijden. Hierdoor wordt het in- en uitvoegen gevaarlijker en ontstaan nog meer files op de rechter- én op de linkerrijstrook. Want op de linkerrijstrook zullen auto’s harder gaan afremmen om de rechterrijstrook te kunnen dwarsen en zo de afrit te nemen.

VAB wijst er daarom op dat het inhaalverbod tijdelijk moet opgeheven kunnen worden op sommige momenten en lokaties. Met een intelligente toepassing van het inhaalverbod kunnen extra files en ongevallen voorkomen worden. Daarnaast zijn andere maatregelen zoals controle op tussenafstand noodzakelijk op de E313.

DE HUIDIGE 8 KNELPUNTEN

De problematiek van de E313 is complex en beperkt zich niet altijd tot de E313 in strikte zin. De oorzaak van de structurele files ligt namelijk niet op de E313, maar op het gemeenschappelijke stuk E313 - E34 en de Antwerpse Ring. Daarom zal een derde rijstrook op de E313 alleen die files ook niet oplossen. De aanpak moet een mix van ruimere mobiliteitsmaatregelen zijn, die o.a. ook de groei van verkeer over de weg afremt in het voordeel van alternatieven: openbaar vervoer, goederentransport per trein en binnenvaart.

CAPACITEITSPROBLEMEN

1. Ranst: huidig capaciteitsprobleem
Dit is de eerste bottleneck op het gezamenlijk wegvak E34-E313 waar de E313 (2 rijstroken) en de E34 (2 rijstroken) samenkomen. Op die plaats vermindert de capaciteit van vier naar drie rijstroken. Het is logisch dat het aanbod van vier goed gevulde rijstroken (8.800 voertuigen per uur) niet zonder problemen teruggebracht kan worden tot drie rijstroken (capaciteit van 6.600 voertuigen). Chronologisch ontstaan ’s morgens hier dan ook de eerste problemen. De files op de E313 en E34 worden daardoor geleidelijk opgebouwd naar het hinterland.

2. Wommelgem: huidig capaciteitsprobleem
Dit is de tweede bottleneck. Ter hoogte van de rotonde van Wommelgem rijden er wagens af, maar er komen er heel wat meer bij. Tijdens de spits is er echter geen ruimte voor die extra voertuigen. Daardoor groeit de file op de E313 en E34 nog verder aan.

3. Antwerpse Ring: huidig capaciteitsprobleem
Dit is de derde, maar belangrijkste bottleneck. De Ring is volledig verzadigd én qua concept verouderd (het doorgaand verkeer heeft veel last van de weefbewegingen van het lokaal verkeer). Als de files op de E313 en E34 extra lang worden, dan is de oorzaak veelal te zoeken in problemen op de Antwerpse Ring.

4. Groeiend aandeel vrachtverkeer: toekomstig capaciteitsprobleem
Uit een vergelijking tussen verschillende snelwegen blijkt dat de verkeersgroei de laatste jaren het sterkst is bij snelwegen die nu reeds met een hoog aandeel vrachtwagens zitten (25 tot 35% afhankelijk van het tijdstip en de lokatie). Het betreft de E313 (+ 7%),  de E19 Antwerpen-Noord (+ 10%) en de  E17 Gent-Antwerpen (+ 9%). Omdat een vrachtwagen de plaats inneemt van minstens twee rijdende personenwagens wordt de wegcapaciteit daar gehalveerd. Op basis van de huidige wegcapaciteit en verkeersinrichting is de bovengrens van het mogelijke aantal vrachtwagens duidelijk in zicht. De cruciale vraag is hoe we de voorspelde bijkomende groei aan goederentransport (40% in de Antwerpse regio tegen 2020) verder zullen opvangen.

VEILIGHEIDSPROBLEEM: VERHOOGDE RISICO’S OP HARMONICAFILES EN ONGEVALLEN

5. Hoog aantal op- en afritten
De E313 beschikt over zeer veel op- en afritten. Het gevolg is dat het doorgaand verkeer telkens gestoord wordt door in- en uitvoegende voertuigen. Bij late uitvoegmaneuvers van automobilisten en te korte tussenafstanden van vrachtwagens kan dit leiden tot verkeersstremming (sterke remmaneuvers van voertuigen op de linker- en rechterrijstrook) en zelfs een harmonicafile. Het directe gevolg is dat de tussenafstand bij de daarop volgende voertuigen korter wordt en het risico op een kop-staartbotsing toeneemt.

6. Korte afritten
De korte afritten hebben duidelijke nadelen omdat de snelheid zeer snel afgebouwd moet worden naar 50 km/u om de scherpe bocht op de afrit veilig te kunnen nemen én omdat de groepen van vrachtwagens met soms korte tussenafstand het vlot uitvoegen vanaf de linkerrijstrook bemoeilijken. Dit leidt tot gevaarlijke uitvoegmaneuvers. VAB adviseert automobilisten veel eerder uit te voegen naar de rechterrijstrook, zodat het uitvoegen naar de uitrit vlotter kan verlopen.

7. Onverwachte files
Harmonicafiles kunnen leiden tot stilstaand of sterk vertraagd verkeer. Dergelijke files kunnen zeer plots ontstaan en vergroten daarom het risico op kop-staartongevallen. De door minister Crevits geplande uitbreiding van het filedetectiesysteem (waarbij de automobilisten door dynamische signalisatie verwittigd worden van een file) kan een belangrijke bijdrage leveren tot het verlagen van het ongevalsrisico.

8. Opstopping verkeer aan afritten
Ter hoogte van een aantal afritten ontstaat op piekmomenten een wachtrij van voertuigen die aanschuiven op de pechstrook omdat het aansluitende secundaire wegennet de doorstroming van het verkeer stremt. Dit geeft o.m. aanleiding tot gevaarlijke uitvoegmaneuvers van bestuurders die deze wachtrij te laat opmerkten. De door minister Crevits geplande en deels reeds uitgevoerde maatregelen kunnen de wachtrijen aan de afritten drastisch inkorten en daarmee het ongevalsrisico verminderen.